= TÜRKÜLER =

Türkü teriminin kaynağı, Türk sözcüğüdür. Türk sözcüğünün sonuna nispet eki ulanarak Türki elde edilmiş, bu sözcük zamanla türkü biçimine girmiştir. Öteki halk şiiri türleri gibi türkünün de en büyük ayrımı ezgisindedir. Mani ve koşma tipindeki şiirler, ezgilerinin değişmesiyle, türkü olur. Türkü, Türk halk şiirinin en eski türlerinden biridir. Türküler iki kaynaktan beslenir: Asıl türküler, yakıcıları bilinmeyen, anonim nitelikte olanlardır. Şüphesiz bunların bir ilk söyleyeni vardır; ama ya adını koymamıştır, ya da zamanla bu ad unutulmuş ve türkü, topluma mal olmuştur. Kimi zaman bir saz şairinin söylediği bir parça, sonradan türkü haline gelir. Parçada adı geçsin geçmesin, o şiir halkça türkü olarak bilinir. Özel bir ezgi eşliğinde söylenir. Türküler kişisel ya da toplumsal bir olayla ilgilidir. Toplumun 0karşısındaki tepkisi, türkülere yansır. Halkın sevgisi, nefreti, tutkusu, her şeyi türkü1erde yankısını bulur. Türkülerin üç bakımdan sınıflaması yapılabilir: Ezgileri, konuları, yapılarına göre. Ezgilerine göre, usulsüzler ve usullüler olmak üzere ikiye ayrılıyor Mahmut Ragıp Gazimihal. Usulsüzler, uzun havalardır.Bunun da çeşitleri vardır. Divan, bozlak, koşma, hoyrat, Çukurova. Konularına göre 13 çeşit türkü vardır:

1)Ninniler ve çocuk türküleri.

2)Doğa üzerine türküler. 3

)Aşk türküleri.

4)Kahramanlık türküleri.

5)Askerlik türküleri.

6)Tören türküleri.

7)İş türküleri.

8)Eşkıya türküleri.

9)Acıklı olaylarla ilgili türküler .

10)Güldürücü türküler.

11)Karşılıklı (diyalog) türküler.

12)Oyun türküleri.

13)Ölüm türküleri (ağıtlar) Türkülerin yapısı çok değişiktir.

Halk şiiri türlerinden her biri türkü olabilir. Türküler hece ölçüsünün her kalıbı ile söylenir.

OYUN TÜRKÜLERİ ÇATAL HAVA TÜRKÜLERİ

Çekmeceyi çekerin, Dargın duruyon şekerim, Gaynanın gaharını, Oğlu için çekerin.

Bahçalarda mor kelem, Orta yerinden bölem, Ayrı ayrı ölüm olmaz, İkimiz birden ölem.

Saksıya çiçek diktim, Onun adı küpeli, Bizi gullar ayıramaz, Meğer Allah şünheli.

Haşlama haşlanır mı? Dibinde kışlanır mı? Aldın yarim ciğerimi, Ciğersiz yaşanır mı?

Tarlalarda yulaflar, Yarim hayvan alaflar, Gizli gizli gonuşurduk, Kimden çıktı bu laflar?

Pençerede bürgü yok, Ben ona şaşıyorum, Sevgilime vamacen de, Ben neden yaşıyorum?

Ak yaşmamı açmacen; İçine koku saçmacen, Al sevini başlarımdan, Ben senlen uğraşamacen.

Gül aldım güllerinden, Ne duydum dillerinden? Bir yudumcuk su içen, Mubarek ellerinden.

Goca bunar akırı, Akar akar ağarı , Gizli yolla selamını, Bana geliyo gaharı.

Yüce dağa kar yağmış, Üşümedin mi yarim? Son sözünü söyler iken, Düşünmedin mi yarim?

Babıcının bağını, Bağlasenya sen yarim, Bu gün ayrılık günü, Ağlasenye sen yarim.

Oğlan çıkmış tepeye, Tesmiğinlen eğlenir. Alamamış sevdiğini, Deli olur söylenir.

Tarlalarda pıtırak, Sen gül ol ben yapırak, Vermeseniz sevgilimi, Sonum gara topırak.

Tarlam tezek değil mi? Bağrı ezik değil mi? Verin beni sevdiğime, Bana yazık değil mi?

Oğlanın adı Osman, Elinde telli fıstan, Uykuların geldi ise, Gel de dizime yaslan.

Başındaki tellere, Bakma esen yellere, Gıymet verip kim bakar, Sen var iken ellere.

Arkandaki gazak mı? Balıkesir uzak mı? Yolla yarim bir mektup, Mektup yazmak yasak mı?

Arkandakı gazağı , Ben örmedim mi yarim? Başkasıyla gonuşurka, Ben görmedim mi yarim?

Çevir basmacı çevir, Basmların onunu, Bi da mı görcek sandın, Bu dünyanın sonunu.

Emizin önü hurma, Hurma dalında durma, Benim yazım zaten gara , Gönlüm ağlayıp durma.

AŞK TÜRKÜLERİ

Mendilim beyaz Elif'im noktalandı.

Az derdim çokçalandı.

Yetiş de gel nazlı yarim,

Mezarım tahtalandı.

Mendilim beyaz beyaz,

Geceler ayaz ayaz.

Elif'in hecesi var Gündüzün gecesi var.

Yetiş de gel naz1ı yarim,

Bu işin neçesi var.

Mendilim beyaz beyaz,

Geceler ayaz ayaz.

PINAR Pınar senin ne belalı başın var, başın var,

Sol yanında yastık olcek daşın var, daşın var,

Gelin anam daşın var.

Yandım gelin bir gecelik işin var, işin var,

Gelin anam işin var.

Pınar senin ne belalı başın var başın var,

Yandım gelin bir gecelik işin var, işin var

Gelin anam işin var.

YEŞİL AYNA

Yeşil ayna dakındın mı beline?

Gelin gurban olen datlı diline.

Yarim gurban olen datlı diline.

Sen sefa geldin.

Çarşıdan aldırdım yeşil aynayı,

Boşa çiğnemişim yalan dünyayı.

Benim ilen mercimeği daşlı yar,

Sen sefa geldin.

Evlerinin önü bir dönüm çayır,

Nişana gelmedin düğüne buyur?

Gitmiş bir kötünün goynunda uyur.

Sen sefa geldin.

GÖZEL

Gözel ne gözel olmuşsun,

Görülmeyi görülmeyi.

Siyah zülfün tel tel olmuş ,

Örülmeyi örülmeyi.

Mendili yudum arıttım,

Gülü dalında guruttum,

Adın ne idi unuttum.

Sorulmayı sorulmayı.

Çağır Karacoğlan çağır,

Daş düştüğü yerde ağır,

Yiğit sevdiğinden soğur,

Sevilmeyi sevilmeyi.

ZAHİDEM

Zayidem gurbanın uy uy sallama beşik.

Beni genç yaşımda sen ettin aşık.

Gadir mevlam benden bir yar isterin.

Ak buğday benizli, zülfü dolaşık.

Ay ilen doğar da canım gün ilen aşar.

Zayidemi görenin tepkili saşar.

İyinin gaderi kötüye düşer,

Diken arasında galmış gül gibi.

Zayidem gurbanın uyuy nolacak halim.

Yine bir laf duydum kırıldı belim.

Gelenden geçenden haber sorarın.

Zayidem bu hafta oluyor gelin.

Hazeli de deli deli hazeli.

Çiçek dalında döker morel gazeli.

Dolaştım dünyaları gurbet gezeli.

Bulamadım Zayidemden gözeli.

Esirin bu yerlerde ah anam esir.

Zayidem sende değil, hep bende kusur.

Eğer anan bana verseydin,

Nemize yetmezdi el gadan hasır.

AKPINAR

Akpınar yolu geniştir.

Memed urbanı değiştir.

Memed canlar verirken,

Ay Emine'm demiştir.

Güzelliğim güzelliğim,

Yarim gelir yakından,

Burcu burcu çiçek kokar,

Senin güzel kokundan.

Akpınara varaydım,

Can Emine'mi göreydim,

Emine'min yollarına ,

Canlar verip öleydim.

Güzelliğim güzelliğim ,

Yarim gelir yakından,

Burcu burcu çiçek kokar,

Senin güzel kokundan

AVCI

Avcı furmuş ceylanı.

Düşmüş dal arasına.

Avcı doktur getirtmiş.

Derman yok yöresine.

Kaşların garası,

Yüreğimde yarası.

Avcı doktur getirtmiş.

Yok derdinin çaresi.

GURBET TÜRKÜLERİ

ASKER TÜRKÜSÜ

Gurbetin yolları dopdolu diken.

Kör olsun dikeni yollara döken.

Ayrılık değil mi belimi büken?

Var git oğlum, var git asker olmuşsun.

Devletin işine gayıt olmuşun.

Aşağı yoldan çıktı bayrağın ucu.

Belinde sallanır çevrenin ucu.

Sen benimsin, ben seninim öngücü.

Var git oğlum, var git asker olmuşun.

Devletin işine gayıt olmuşsun.

Vur davulcu davulların gümlesin.

Ben gidiyom yüksek dağlar dinlesin, inlesin.

Anamın oğlu var beni neylesin.

İnme durnam inme susuz çöllere,

Ben gidince seni verirler ellere.

DURNALAR

Bir çift durna gördüm dallarda,

Seversen mevlayı galma yollarda,

Sizi bekleyen var bizim orlarda,

Benden yare selam söylen durnalar.

Durnam yükseklerden sen niye uçtun,

El vurdun yareme derinden açtın,

Eşinden mi ayrıldın, yolun mu şaşdın?

Doğru bizim ele gidin durnalar.

Durnamın ganadı al yeşil telden,

Çekerim ayrılık ne gelir elden,

Dertli kuşlar gibi ayrıldın yardan,

Doğru bir gatardan uçun durnalar.

GURBET

Yad eller aldı beni,

Daşlara çaldı beni.

Yardan ayırdı felek,

Gurbete saldı beni.

Yolyer de geçeyin, dumanlı dağlar.

Darların ardında yavrulan ağlar.

Düştüm ben ursuz derde.

Nerdesin yavrum nerde.

Yol uzun gurbet acı,

Dağlar var ara yerde.

Yolven de geçeyin,dumanlı dağlar.

Dağların ardında yavrular ağlar.

YAĞMUR YAĞAR

Yağmur yağar şapur şupur buz gibi,

Eriyorum ben de çürük duz gibi,

Kocan ilen geçinmenin yOk ise,

Boşan da gel kabulümsün kız gibi,

canım kız gibi.

Çadır gurdum gurbet elin düzüne,

Aynalı martini duttum yarimin dizine,

Eğer anan seni bana vermezse,

Onbeş sene az geliyo gözüme,

canım gözüme.

DÜĞÜN TÜRKÜLERİ

NEY NEY

Vızılar çamlar vızılar ney ney ney ney de ney.

Yürekte yarem sızılar ney ney ney ney de ney.

Ah yalınız ah yalınız ney ney ney ney de ney.

Galan ayrılık yalnız ney ney ney ney de ney.

A gara yazılı gızlar ney ney ney ney de ney.

Aneye feydasız gızlar ney ney ney ney de ney.

Buban bazara, vadı mı? ney ney ney ney de ney.

Sana urbalar aldı ml.? ney ney ney ney de ney.

Sen geydin buban gördü mü? ney ney ney ney de ney.

A gara yazılı gızlar ney ney ney ney de ney.

Aneye feydaslz gızlar ney ney ney ney de ney.

Evlerinin önü yonga ney ney ney ney de ney.

Sular akar dinge dinge ney ney ney ney de ney.

Al başı paralı yenge ney ney ney ney de ney.

Gel gızına ağlayıver ney ney ney ney de ney.

A gara yazılı gızlar ney ney ney ney de ney.

Aneye feydasız gızlar ney ney ney ney de ney.

Evlerinin önü iğde ney ney ney ney de ney.

İğdenin dalleri yerde ney ney ney ney de ney.

Senin anan gara yerde ney ney ney ney de ney.

Anasız gız gelin olmaz ney ney ney ney de ney.

Olsa bile melum olur ney ney ney ney de ney.

A gara yazılı gızlar ney ney ney ney de ney.

Aneye feydesız gızlar ney ney ney ney de ney.

Eskiden kızlar gelin olurken ata binerlermiş. O yüzden bu türküye şu bölüm de eklenerek söylenirmiş;

Biner atın alcasına ney ney ney ney de ney.

Gider yolun incesine ney ney ney ney de ney.

Haber verin amcasına ney ney ney ney de ney.

Amcasız gız gelin olmaz ney ney ney ney de ney.

Olsa bile melun olur ney ney ney ney de ney.

A gera yazılı gızlar ney ney ney ney de ney.

Aneye feydasız gızlar ney ney ney ney de dey.

GELİNİN EYMELİ GAŞLARI

Gelinin eymeli gaşları,

Vuruldu düğün aşları.

Dizildi gelin alıcıları.

Hoş geldin ay allı gelin.

Safa geldin a benim canım.

Siğittim çıktım haneye.

Yem verin ala daneye .

Buyurun damat (Osman) ağeye.

Hoş geldin ay allı gelin.

Safa geldin a benim canım.

Gelinin geydiği atlas.

Atlasa inneler batmaz.

Bu gelin yalınız yatmaz.

Hoş geldin ay allı gelin.

Safa geldin a benim canım.

Gelinin geydiği allı.

Allının üstleri telli.

Gelinin güveysi belli.

Hoş geldin ay allı gelin.

Safa geldin a benim canım.

Derleyen : Derya (GÜRTUNA) YILDIRIM - Edebiyat Öğretmeni